Σταύρος Καλαφάτης

Συνέντευξη στην Κατερίνα Σπανούδη

Ο κύριος Σταύρος Καλαφάτης είναι Υφυπουργός Ανάπτυξης, αρμόδιος για την έρευνα και την καινοτομία, από το Μάρτιο του 2025. 
Μας μίλησε για τον τομέα του και όσα, σύμφωνα με το Υπουργείο, προβλέπονται για τη στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Επίσης έδωσε πολύ βάση στη σημασία των νέων τεχνολογιών, για τον εκσυγχρονισμό, την εξωστρέφεια και την ανάπτυξη του κλάδου. 

Κύριε Υπουργέ είναι γνωστό πως διαθέτετε μία πολυετή εμπειρία στην πολιτική και ειδικότερα στο συγκεκριμένο Υπουργείο Ανάπτυξής όπου έχετε διατελέσει και στο παρελθόν. Τι συμπεράσματα θα βγάζατε αν συγκρίνατε το τότε με το τώρα; Ποια είναι τα πιο σημαντικά επιτεύγματα του Υπουργείου κατά τη γνώμη σας;

Αν δούμε την πορεία «από το τότε στο τώρα» μέσα από το πρίσμα της οικονομίας, το 2026 βρίσκει την Ελλάδα να συζητά για ρυθμούς ανάπτυξης γύρω στο 2,4% και για επενδύσεις που έχουν ανέβει περίπου στο 17,7% του ΑΕΠ, με την επίδοση να υπερβαίνει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Στο μέτωπο του ψηφιακού μετασχηματισμού, η κάποτε ασφυκτική γραφειοκρατία έχει υποχωρήσει χάρη στην πλήρη ψηφιοποίηση αδειοδοτήσεων και την απλούστευση στη βιομηχανία, μειώνοντας ουσιαστικά τον χρόνο ίδρυσης και λειτουργίας επιχειρήσεων. Αντί για μια οικονομία στηριγμένη στην κατανάλωση και τον δανεισμό – όπως το 2007, λίγο πριν τη διεθνή κρίση – η σημερινή έμφαση είναι στην εξωστρέφεια, την τεχνολογία και τη δημοσιονομική σταθερότητα: οι εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών προσεγγίζουν το 50% του ΑΕΠ, από ~19% τότε. Το οικοσύστημα νεοφυών έχει ωριμάσει, η Ελλάδα διαθέτει “μονόκερους” (εταιρείες με αξία >1 δισ.) και ζωντανό χώρο καινοτομίας, ενώ το ψηφιακό κράτος έχει αντικαταστήσει τις ουρές με e υπογραφές και ραντεβού. Ακόμη και στον κλάδο του κοσμήματος, η μετάβαση σε export led growth με 3D scanners/εκτυπωτές και έντονο ελληνικό branding σηματοδοτεί μια πιο θωρακισμένη και εξωστρεφή οικονομία.

Ο κλάδος της αργυροχρυσοχοΐας στην Ελλάδα είναι κομμάτι μιας παράδοσης περισσότερων από 6.000 ετών με 150.000 έμμεσα και άμεσα εργαζόμενους, και αποτελεί πόλο έλξης πλήθους τουριστικών επισκεπτών. Δε θα έπρεπε, κατά τη γνώμη σας, να κατέχει την ανάλογη θέση στις προωθητικές ενέργειες που πραγματοποιεί η Πολιτεία; Ως Υπουργός Ανάπτυξης δεν πιστεύετε ότι αποτελεί μέρος της ανάπτυξης του κλάδου αυτή η ενέργεια;

Ο κλάδος δεν είναι μόνο παραγωγική δραστηριότητα, είναι πολιτιστικό κεφάλαιο και διπλωματικό εργαλείο. Με 150.000 εργαζόμενους, αποτελεί ζωντανό «πνεύμονα» της οικονομίας και χρειάζεται στρατηγική προώθηση που να συνδέει Πολιτισμό, Τουρισμό και Εξαγωγές. Η αναβάθμιση της φήμης (branding) είναι κρίσιμη: ένα ισχυρό, πιστοποιημένο σήμα προέλευσης θα εγγυάται αυθεντικότητα 6.000 ετών, προστατεύοντας από απομιμήσεις. Η «εθνική προθήκη» του ελληνικού κοσμήματος οφείλει να συνδεθεί με τον τουρισμό -ο επισκέπτης να βλέπει όχι μόνο μνημεία, αλλά και τη διαδικασία δημιουργίας σε εργαστήρια. Παράλληλα, ψηφιακά μουσεία, clusters και ενιαίες πλατφόρμες μπορούν να ενώνουν δημιουργούς από Ιωάννινα έως Κρήτη, ανοίγοντας την πόρτα στον παγκόσμιο αγοραστή. Η συμμετοχή σε διεθνείς εκθέσεις (Vicenzaoro, JCK Las Vegas) ενισχύεται μέσω Enterprise Greece, που καλύπτει σημαντικό μέρος του κόστους. Με δυο λόγια, η προώθηση είναι οργανικό κομμάτι της ανάπτυξης του κλάδου.

Ένα ακόμα ερώτημα που θα θέλαμε να μας απαντήσετε είναι ποιο θεωρείτε ως το πιο κατάλληλο εργαλείο για την στήριξη και ανάπτυξη των μικρών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Και επιπλέον, τι προβλέπεται για τις επιχειρήσεις οι οποίες έχουν αποκλειστεί από τα προγράμματα ΕΣΠΑ;

Το καίριο εργαλείο για τις ΜΜΕ το 2026 δεν είναι η κλασική επιδότηση, αλλά τα εγγυοδοτικά προγράμματα της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας (HDB) και οι μικροπιστώσεις. Επειδή οι επιδοτήσεις συχνά καθυστερούν και απαιτούν ίδια ρευστότητα, η κρατική εγγύηση που καλύπτει έως και το 80% του ρίσκου επιτρέπει σε τράπεζες να δανείσουν χωρίς βαριές εξασφαλίσεις. Για μικρά εργαστήρια/τεχνίτες, δάνεια έως 25.000€ χωρίς εμπράγματες ασφάλειες αποτελούν άμεσο τρόπο για πρώτες ύλες ή νέο μηχάνημα. Για όσους έχουν αποκλειστεί από ΕΣΠΑ, υπάρχουν τρεις διαδρομές: (α) φορολογικά κίνητρα και υπεραποσβέσεις (π.χ. 200%) για ψηφιακό/πράσινο εξοπλισμό, (β) ειδικά προγράμματα μικροχρηματοδότησης και «de minimis» μέσω Επιμελητηρίων/Περιφερειών με πιο ελαστικά κριτήρια, και (γ) ένταξη στον Εξωδικαστικό Μηχανισμό για ρύθμιση οφειλών, ώστε να αποκαθίσταται η επιλεξιμότητα. Στόχος: καμία «υγιής» ιδέα χωρίς χρηματοδότηση, μέσω τραπεζικών προϊόντων με κρατική εγγύηση και επιχειρηματικά, όχι γραφειοκρατικά, κριτήρια.

Σε συνέχεια των όσων αναφέρατε, πώς πιστεύετε ότι η έρευνα και η καινοτομία μπορεί να ενισχύσει τον κλάδο της αργυροχρυσοχοΐας και του κοσμήματος στην Ελλάδα;

Η μακραίωνη παράδοση -από τη Μυκηναϊκή εποχή μέχρι τα εργαστήρια των Ιωαννίνων και της Θεσσαλονίκης- είναι ανεκτίμητη, αλλά η ανταγωνιστικότητα σήμερα περνά από την έρευνα και την καινοτομία. Προηγμένα CAD επιτρέπουν σχέδια με πολύπλοκες γεωμετρίες που δεν γίνονται στο χέρι, ενώ το «ψηφιακό διαβατήριο» μέσω blockchain πιστοποιεί αυθεντικότητα, προέλευση υλικών και ελληνική κατασκευή, ενισχύοντας το «Made in Greece». Η ενσωμάτωση μικροηλεκτρονικών γεννά έξυπνα κοσμήματα που συνδυάζουν αισθητική και λειτουργικότητα, κι η ανάλυση δεδομένων/AI βοηθά να προβλέπονται τάσεις και να προσαρμόζεται η παραγωγή. Εκεί που συναντιούνται το χειροποίητο και η αιχμή της τεχνολογίας διαμορφώνεται μια θέση για την Ελλάδα ως κόμβο «High Tech Artisanal Jewelry», όπου η παράδοση αποκτά νέα αξία στη διεθνή αγορά.

Θα μπορούσατε ενδεικτικά να μας αναφέρετε συγκεκριμένα προγράμματα στα οποία μπορούν να συμμετέχουν οι επιχειρήσεις του κλάδου;

Υπάρχουν πολυάριθμα εργαλεία, ευρωπαϊκά και εθνικά, με έμφαση σε ψηφιακό μετασχηματισμό, πράσινη μετάβαση και εξωστρέφεια. Στον «Ορίζοντα Ευρώπη», το Cluster 4 (Digital, Industry and Space) χρηματοδοτεί νέες ύλες (ανθεκτικά κράματα), προηγμένη παραγωγή (3D printing) και κυκλική οικονομία (ανακύκλωση πολύτιμων μετάλλων), ενώ το EIC Accelerator ταιριάζει σε ΜΜΕ με τεχνολογίες «ανατροπής» (λ.χ. ιχνηλασιμότητα με blockchain). Η «Δημιουργική Ευρώπη» ενθαρρύνει συνέργειες σχεδιαστών και προβολή πολιτιστικής κληρονομιάς, ενισχύοντας διακρατικά δίκτυα. Σε εθνικό επίπεδο, τα ΕΣΠΑ 2021 2027 περιλαμβάνουν δράσεις «Ψηφιακού Μετασχηματισμού ΜΜΕ» για εξοπλισμό CAD/CAM, 3D printers και e shops με AR, η Δράση «Ερευνώ - Καινοτομώ» που φέρνει μαζί επιχειρήσεις και ερευνητικά κέντρα, καθώς και την «Πράσινη Μετάβαση ΜΜΕ» για καθαρότερες διαδικασίες (π.χ. φιλικότερη επιμετάλλωση). Κάθε εργαλείο στοχεύει να μετατρέψει τη δημιουργικότητα σε μετρήσιμη ανταγωνιστικότητα.

Και κλείνοντας, ως Υφυπουργός Ανάπτυξης αρμόδιος για την έρευνα και καινοτομία, τι έχετε να προτείνετε και να συμβουλέψετε στους επαγγελματίες του κλάδου της αργυροχρυσοχοΐας, ώστε να μπορέσουν να δουν όσο πιο αισιόδοξα μπορούν το μέλλον;

Η παράδοση είναι οι ρίζες μας, αλλά η τεχνολογία τα φτερά μας. Τρεις πρακτικές κατευθύνσεις: (1) Αγκαλιάστε την τεχνολογία. 3D printing, CAD και laser δεν αντικαθιστούν το χέρι του τεχνίτη· το απελευθερώνουν από τη ρουτίνα, δίνοντας χώρο σε πειραματισμό και πρωτότυπα που άλλοτε ήταν αδύνατα. (2) Επενδύστε στο storytelling της αυθεντικότητας. Ο σημερινός καταναλωτής αναζητά νόημα: μην «πουλάτε» μόνο το μέταλλο, αλλά τα 6.000 χρόνια ιστορίας που φέρει το εργαστήρι σας. Με βίντεο, social media και ανοιχτές πόρτες στο εργαστήριο, δείξτε τη φλόγα και τον άνθρωπο πίσω από το σχέδιο. (3) Ισχύς εν τη ενώσει: clusters για κοινές επενδύσεις (π.χ. ακριβός 3D εκτυπωτής) και κοινές δεξιότητες (digital marketing). Η κρίση γεννά ευκαιρίες, αλλά η καινοτομία τις διατηρεί ζωντανές. Συνδυάζοντας παρελθόν με ψηφιακό παρόν, το μέλλον της ελληνικής αργυροχρυσοχοΐας μπορεί να είναι όχι απλώς αισιόδοξο, αλλά λαμπρό -γιατί το κόσμημα είναι συναίσθημα, κι αυτό μένει αναλλοίωτο στον χρόνο.