Γιώργος Ατσαλάκης

Συνέντευξη στην Κατερίνα Σπανούδη

Ο κύριος Γιώργος Ατσαλάκης, καταξιωμένος οικονομολόγος και αναπληρωτής καθηγητής του Πολυτεχνείου Κρήτης, στο Εργαστήριο Ανάλυσης Δεδομένων και Πρόβλεψης, μας έκανε την τιμή να επισκεφθεί ξανά τις σελίδες του περιοδικού μας, φέρνοντας μαζί του την ολιστική προσέγγιση και τον καίριο σχολιασμό των κυριότερων εξελίξεων στο παγκόσμιο γίγνεσθαι που επηρεάζουν, μεταξύ άλλων, και το δικό μας κλάδο. 
Κι έτσι, δίνοντάς μας απλόχερα τη γνώση του πάνω σε σημαντικά ζητήματα, μέσα από ένα συνδυασμό γεωπολιτικής και οικονομίας, συζητήσαμε για τις τιμές των μετάλλων, την αστάθεια και την αχνή πορεία που διαγράφει το μέλλον.

Κύριε Ατσαλάκη, το 2026 ξεκίνησε με αρκετές γεωπολιτικές εξελίξεις τόσο σε παγκόσμιο επίπεδο, όσο και σε εθνικό. Πόσο μακριά είμαστε από τη σταθερότητα;

Κοιτάξτε παγκοσμίως υπάρχουν δύο πολύ σημαντικά προβλήματα αυτή τη στιγμή, τα οποία ναι μεν αναδείχθηκαν τα τελευταία χρόνια, αλλά έχουν δημιουργήσει σημαντικές παρενέργειες. Το πλέον σημαντικό πρόβλημα είναι τα τεράστια εμπορικά πλεονάσματα που αρχίζουν και συγκεντρώνουν κάποιες χώρες και  τα αντίστοιχα ελλείματα που έχουν κάποιες άλλες χώρες. Και αν το κάνουμε ως πραγματικό παράδειγμα, η Κίνα πρόσφατα ανακοίνωσε 1,2 τρισεκατομμύρια εμπορικό πλεόνασμα, ίσως το μεγαλύτερο πλεόνασμα που υπήρξε ποτέ στην οικονομική ιστορία, ενώ το μεγαλύτερο έλλειμα το έχει η Αμερική, περίπου 900 δισεκατομμύρια. 

Τώρα σε μία παγκόσμια οικονομία που θα πρέπει να κερδίζουν όλοι, αυτά τα υπερπλεονάσματα και τα υπερελλείμματα, κάθε άλλο από σταθερότητα δημιουργούν. Αντίθετα, αποτελούν τη μεγάλη αιτία πίσω από πολλές γεωπολιτικές ανακατατάξεις που γίνονται. 

Το άλλο βασικό πρόβλημα είναι ότι για πρώτη φορά είδαμε εκβιασμούς στη διαταραχή των ροών εμπορευμάτων, από κάποιες χώρες για να εξυπηρετήσουν γεωπολιτικές σκοπιμότητες και να επεκτείνουν τις αυτοκρατορίες τους. Τόσο το Ιράν όσο η Τουρκία, η Ρωσία και η Κίνα, που στο παρελθόν υπήρξαν αυτοκρατορικές δυνάμεις βλέπουμε ότι έχουν ήδη αρχίσει να κάνουν εισβολές τα τελευταία χρόνια, και να εκβιάζουν ότι θα σταματήσουν τις εξαγωγές τους. Οπότε τα μεγάλα εμπορικά πλεονάσματα και ο εκβιασμός με τις σπάνιες γαίες, το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο, έχουν δημιουργήσει μία μεγάλη αναστάτωση που είχαμε να δούμε πολλά χρόνια.

 
Επομένως αυτή τη στιγμή υπάρχει ουσιαστικά η ανάδειξη μίας πολιτισμικής διαμάχης,  που αρχίζει να διαφαίνεται μεταξύ αυτών των 4 χωρών που αναφέραμε, και των δημοκρατικών κοινωνιών. Μία διαμάχη μεταξύ διαφορετικών συστημάτων διακυβέρνησης, των δημοκρατικών και των αυταρχικών, που κάθε άλλο παρά σταθερότητα φέρνει.
Για να βρεθεί λύση, θα έπρεπε να γίνει μία διεθνής σύσκεψη των ελλειμματικών χωρών με την Κίνα, που έχει το μεγαλύτερο πλεόνασμα, αλλά η Κίνα δε θέλει κάτι τέτοιο.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι κινήσεις της Αμερικής αυτή τη στιγμή είναι μία απάντηση στους εκβιασμούς της Κίνας; Αν το θέσουμε πολύ απλοϊκά.

Η Αμερική αυτή τη στιγμή έχει το μεγαλύτερο χρέος στον κόσμο. Χρωστάει 37 τρισεκατομμύρια δολάρια, το 1/3 του παγκόσμιου ΑΕΠ. Φυσικά σε τέτοια δυσκολία έχει ξαναφτάσει το 1945, και πρέπει, όπως τότε, να τη διορθώσει. Το θέμα είναι ότι συνήθως τέτοιες διορθώσεις είναι δύσκολο να γίνουν, διότι όταν ένα κράτος με τόσα πολλά έξοδα προσπαθεί να τα κόψει, δημιουργούνται εσωτερικές αναταραχές. 

Ανεξάρτητα λοιπόν, ποιος κυβερνάει στην Αμερική, οι οικονομικές μεταβλητές όταν τις αναλύσαμε έδειξαν ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να πάρουν μέτρα, να μειώσουν τα παραπάνω χρήματα που ξοδεύουν κάθε έτος και να βρουν τρόπο να μειώσουν το χρέος. Την προηγούμενη δεκαετία το αμερικάνικο χρέος ανέβηκε 18 τρισεκατομμύρια, και για την επόμενη έχουν σχεδιάσει να ανέβει μόνο 3,5. Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο και να έρθει σημαντική ανάπτυξη, είναι απαραίτητη η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), η οποία για να αναπτυχθεί χρειάζονται σπάνιες γαίες και κρίσιμα υλικά τα οποία δεν τα έχει η Αμερική.  Γι’ αυτό αποσκοπεί στη Λ. Αμερική και τη Γροιλανδία.

Τι θα σημαίνει το να πετύχει τους στόχους της η Αμερική σε σχέση με τη Λ. Αμερική και τη Γροιλανδία; Που μπορεί να οδηγήσει αυτό;

Από ό, τι φαίνεται αυτή τη στιγμή, η Λ. Αμερική θα είναι η επόμενη Κίνα, όπως η επόμενη Ιαπωνία ήταν η Κίνα παλιότερα. Πρόκειται δηλαδή για χώρες που θα παράγουν με φθηνό κόστος κάποια βασικά προϊόντα. Ωστόσο η Αμερική θα προσπαθήσει να μην αναπτυχθούν εμπορικά ελλείμματα, για να μη βρεθεί στη δύσκολη θέση που βρέθηκε με την Κίνα. Γι’ αυτό και είπε ότι θα αγοράσει πετρέλαιο από τη Βενεζουέλα, αλλά κι εκείνοι θα αγοράσουν από εμάς εξοπλισμό. Πίσω από αυτή τη λογική βρίσκεται ο στόχος να αναπτυχθούν προμήθειες από άλλες χώρες, οι οποίες ταυτόχρονα θα αγοράζουν από την Αμερική άλλα προϊόντα, υψηλής τεχνολογίας, ώστε να συναλλάσσεται με χώρες που δεν έχουν πλέον εμπορικά ελλείμματα. Με αυτό τον τρόπο η Κίνα θα χάσει από τις εξαγωγές της δύο μεγάλες αγορές που είναι η Αμερική (το 25% της Παγκόσμιας αγοράς) και η Ευρώπη (περίπου το 17% του παγκόσμιου ΑΕΠ), με αποτέλεσμα οι υπερεπενδύσεις και η υπερπαραγωγή που έχει κάνει, να απειληθούν. Άρα ο στόχος ης Αμερικής είναι πάλι να μειώσει τα εμπορικά της ελλείμματα.

Μετά τις εξελίξεις στη Βενεζουέλα είδαμε νέα άνοδο στο χρυσό και το ασήμι. Μπορείτε να μας το εξηγήσετε αυτό; Πού προβλέπετε ότι θα φτάσουν οι τιμές μέσα στο 2026;

Κοιτάξτε, το να προβλέψουμε τις τιμές είναι πολύ δύσκολο, μπορούμε όμως να δούμε τις τάσεις που διαμορφώνονται και τους λόγους. Αυτή τη στιγμή ο χρυσός και το ασήμι – κι όταν ανεβαίνουν αυτά και τα δύο μαζί είναι ανησυχητικό -, έχουν ανέβει σημαντικά κυρίως λόγω του φόβου ότι μπορεί να καταρρεύσει το δολάριο, μπορεί να καταρρεύσει η Αμερική. 

Υπό το συνδυασμό του μεγάλου δημόσιου χρέους, του ελλείματος στον κρατικό προϋπολογισμό και του εμπορικού της ελλείματος,  η Αμερική ενδέχεται να αποφασίσει να εξασθενήσει το δολάριο, για να μπορέσει να κάνει τις εξαγωγές της πιο ανταγωνιστικές, αλλά και για να πληρώσει τους δανειστές με «πληθωρισμένο χρήμα» ή υποτιμημένο νόμισμα όπως το λέμε συνήθως. Αυτός ο φόβος αντανακλάται στο ότι πολλές κεντρικές τράπεζες σε όλο τον κόσμο προσπαθούν να αγοράσουν χρυσό για να μην κλονιστεί το νόμισμά τους. Βέβαια το δολάριο είναι πολύ δύσκολο να κλονιστεί ή και να αντικατασταθεί, διότι η Αμερική είναι μία ελεύθερη οικονομία, εύκολα προσαρμόσιμη, και αναπτύσσει σημαντικές τεχνολογίες, ενώ ταυτόχρονα δεν υπάρχει άλλο νόμισμα με μεγαλύτερη ασφάλεια ώστε να το προτιμήσουν άλλες χώρες. 

Επίσης, οι μετακινήσεις κεφαλαίων στο χρυσό, είναι λάθος και δημιουργούν ουσιαστικά μία φούσκα, καθώς τα χρήματα βγαίνουν από την οικονομία και δεν αποδίδουν ούτε τους τόκους των ομολόγων.
Απ’ ό, τι φαίνεται ωστόσο, τα πραγματικά δεδομένα κάποια στιγμή θα δείξουν ότι η Αμερική θα αναχρηματοδοτήσει το χρέος της με χαμηλά επιτόκια, και κυρίως θα μειώσει τα εμπορικά ελλείματα με την Κίνα, κάτι που πρέπει να κάνει και η Ευρώπη γιατί έχει περίπου 300 δις εμπορικό έλλειμα με την Κίνα. Τότε αυτός ο φόβος θα εξαλειφθεί. 

Ένα παρόμοιο φαινόμενο είδαμε και το 1980, που ο χρυσός είχε ανέβει πάλι στην κορυφή για τις ίδιες περίπου συγκυρίες, καθώς είχαμε τον πετρελαϊκό πόλεμο, τον πόλεμο στη Μ. Ανατολή και τον πληθωρισμό. Αλλά μετά το 1980 ο χρυσός έπεσε κατά 60% απ’ το υψηλό του. Οπότε κάποια στιγμή, ακόμα κι αν συνεχίσει να ανεβαίνει για κάποιο διάστημα θα δούμε μία σημαντική πτώση.

Υπάρχουν τρόποι διαχείρισης αυτής της αύξησης των τιμών για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις του κλάδου μας; Τι μπορεί να κάνει ο επαγγελματίας;

Κοιτάξτε ο επαγγελματίας θα αναγκαστεί να αυξήσει τις τιμές του για να μπορέσει να καλύψει αυτά τα κόστη. Όσο αυξάνονται οι τιμές θα πουλάει λιγότερες ποσότητες και αυτό θα του δημιουργεί ένα αντίστροφο αποτέλεσμα. Σε αυτές τις περιπτώσεις εκείνο που ενδείκνυται είναι να γίνονται συνενώσεις επιχειρήσεων σε συνεταιρισμούς, με σκοπό να μειώσουν το κόστος και να προσεγγίσουν καλύτερα την αγορά, πετυχαίνοντας κάποιο κέρδος. 

Ωστόσο η χώρα μας δεν έχει την κουλτούρα της συνένωσης των επιχειρήσεων, έχουμε πολλές μικρές επιχειρήσεις που συχνά λειτουργούν με υψηλό κόστος και δεν μπορούν να παρέχουν την υπηρεσία ή την εξυπηρέτηση που χρειάζεται ο πελάτης. Οπότε συνήθως, αν δούμε και τι έχει γίνει στο εξωτερικό, χρειάζεται να συνενώνονται οι επιχειρήσεις, να δημιουργούνται μεγαλύτερα σχήματα, τα οποία μπορούν και να δανειοδοτηθούν για μία περίοδο ώστε να εκσυγχρονιστούν με καλύτερης παραγωγικότητας εξοπλισμό, και να μπορέσουν να παράγουν με μικρότερο κόστος.

Μπορείτε να μας κάνετε μία πρόβλεψη για το πώς θα μοιραστούν οι οικονομικές δυνάμεις στον παγκόσμιο χάρτη στο μέλλον; Ποια θα είναι η θέση της Ελλάδας; Ποιοι ευνοούνται στον παγκόσμιο χάρτη από τις κινήσεις του Τραμπ και ποιοι ανησυχούν;

Αυτό που συμβαίνει σήμερα και το βλέπουμε σε μεγάλη έκταση δεν είναι τόσο ένας «πολυπολικός» κόσμος που ακούμε συχνά, αλλά ένας πολυκεντρικός κόσμος. Υπάρχουν πολλά οικονομικά κέντρα, τα οποία προσπαθούν να διεκδικήσουν εξουσίες και μερίδιο στην παγκόσμια αγορά. Είπαμε για αυτές τις 4 χώρες, ένα μεγάλο «παγκόσμιο πονοκέφαλο», που φαίνεται ότι κατά κάποια έννοια περιορίζονται διότι και το Ιράν είναι σε άσχημη κατάσταση, η Ρωσία έχει τον τετραετή πόλεμο, που δεν τον είχε δει ούτε επί εποχής Β’ ΠΠ, η Τουρκία φαίνεται ότι κι αυτή στριμώχνεται συνεχώς, και η Κίνα ουσιαστικά επειδή πουλάει στη διεθνή αγορά χωρίς κέρδος, θα υποστεί το κόστος αυτής της στρατηγικής που έχει. 

Επομένως σε αυτό που πρέπει τώρα να ελπίζει η ανθρωπότητα είναι η υιοθέτηση των νέων τεχνολογιών και της ΤΝ, μέσω των οποίων θα έχουμε ελαφρύτερα και πιο ανθεκτικά υλικά, και εξελιγμένα μηχανήματα της κβαντικής υπολογιστικής ή και της βιοτεχνολογίας. Η ΤΝ μπορεί να βοηθήσει πάρα πολύ στην υγεία μας και να αυξήσει σημαντικά την παραγωγικότητα, μειώνοντας και το χρόνο εργασίας πιθανόν στις 4 μέρες την εβδομάδα ή και λιγότερο.  Αλλά αυτό που πρέπει να σημειώσουμε, είναι ότι χρειάζεται μια συντονισμένη συνεννόηση της παγκόσμιας κοινότητας διότι σίγουρα κάποιες χώρες, κυρίως οι αυταρχικές, θα παίρνουν δεδομένα των ανθρώπων και θα τα χρησιμοποιούν για να τους ελέγχουν. Χρειάζεται λοιπόν σοφία των ηγετών και να καταλάβουν ότι η παράλογη διαχείριση της παγκόσμιας σκακιέρας αργά ή γρήγορα θα επιφέρει συνέπειες και στη δική τους εξουσία και ότι η κακή πορεία της οικονομίας δημιουργεί πάρα πολλά προβλήματα και κάνει και πάρα πολλές χώρες επιθετικές και αντιδραστικές. Οπότε αν φτιάξουν την οικονομία και εισάγουν και τις νέες τεχνολογίες με τις απαραίτητες δικλείδες προστασίας για τους πολίτες, τα επόμενα χρόνια θα είναι πολύ καλύτερα. 

Τώρα για τη χώρα μας, έχει κάνει μία σημαντική αναβάθμιση στο επίπεδο της γεωοικονομίας της, έχει γίνει ουσιαστικά ένας κόμβος ενέργειας, κόμβος εμπορίου με παγκόσμιο δίκτυο μέσα από τη ναυτιλία μας, και θα γίνει και κόμβος επικοινωνιών με τα καλώδια και τα data centers.  Αλλά χρειάζεται σοφή πολιτική, καθώς όπως έχει αποδειχθεί, όποτε έχουμε αξιοποιήσει τη γεωγραφική μας θέση, έχουμε δει ανάπτυξη. Εκεί πρέπει να βοηθάνε και οι πολιτικές αποφάσεις και κυρίως να μην επιβαρύνονται με επιπλέον φορολογίες οι πολίτες που έχουν πολύ μικρά εισοδήματα.

Για να συμβαίνει αυτό δεν πρέπει το κράτος να σπαταλάει τα ελάχιστα χρήματα που έχει, αλλά να τα χειρίζεται σοφά, με γνώμονα να βοηθηθεί όλος ο επιχειρηματικός κόσμος, να μπορέσει να παράγει περισσότερα προϊόντα, να δημιουργήσει καλύτερες δουλειές. Να μην υπερδανείζουν τη χώρα, να μην τη φέρουν στην κατάσταση που υπήρχε το 2010, η οποία είναι μία κατάσταση που είχε επαναληφθεί για 5η φορά τα τελευταία 200 χρόνια.

Και φυσικά θα πρέπει να υιοθετήσουμε τάχιστα την ΤΝ και όλες τις νέες τεχνολογίες, που θα αυξήσουν την παραγωγικότητα και θα την εισάγουν σε όλους τους τομείς. Αυτό θα δώσει τη δυνατότητα να δημιουργηθούν καλύτερα εισοδήματα και καλύτεροι μισθοί, και είναι ένας στρατηγικός σχεδιασμός που θα πρέπει να τον κάνει  όλο το πολιτικό εύρος των ηγεσιών. Με σοφία και δικαιοσύνη, η χώρα να έρθει σε ένα συμβατικό ρόλο που πάντα η γεωγραφική της περιοχή τη φέρνει να παίξει. 

Βέβαια η ιστορία δείχνει ότι δε χρησιμοποιούμε πάντα σοφά τις νέες τεχνολογίες.

Η αλήθεια είναι αυτή. Αλλά υπάρχουν πολλές φωνές σήμερα που δεν υπήρχαν παλιότερα, που αναλύουν και βλέπουν αυτές τις προοπτικές και τις καταστάσεις. Όλα είναι θέμα management, και συστήματος διακυβέρνησης. Κι εμείς, με σωστή διαχείριση θα μπορούσαμε να είμαστε σαν τη Σιγκαπούρη, με την οποία μπορούμε να συγκριθούμε, καθώς είναι σε παρόμοια γεωγραφική θέση. 

Κλείνοντας, υπάρχει κάποια συμβουλή που θα θέλατε να μεταφέρετε στους επαγγελματίες του κλάδου μας, που έχει ως πρώτη ύλη το ασήμι και το χρυσό; 

Δυστυχώς οι επαγγελματίες του κλάδου δεν μπορούν να κάνουν κάτι για να αλλάξουν οι τιμές των πολύτιμων μετάλλων. Είναι όλοι οι λόγοι που είπαμε προηγουμένως. Απλά κάποια στιγμή θα δουν σίγουρα μια σημαντική πτώση των τιμών. Γενικά στην οικονομία δε γίνεται να έχουμε τόσες επενδύσεις σε χρυσό. Διότι είναι σα να παρκάρεις το χρήμα στην άκρη και να φεύγει από την οικονομική παραγωγή. Και αυτό, καθώς έχει ήδη γίνει στην υπερβολή, κάποια στιγμή θα διορθώσει. Τώρα το πότε δεν το ξέρει κανείς, αλλά αυτό που μπορούμε να παρακολουθούμε είναι το τι συμβαίνει με αυτές τις 4 χώρες που αναφέραμε προηγουμένως, διότι αυτές είναι που έχουν δημιουργήσει την παγκόσμια αναταραχή τα τελευταία χρόνια. Οπότε αν δούμε ότι εκείνες αποδυναμώνονται, θα είναι κάτι θετικό για να μειωθεί η αναστάτωση και να ομαδοποιηθεί ο ανεφοδιασμός  των παγκόσμιων αγορών. Αυτά τα έχουμε αναλύσει σε παγκόσμια άρθρα, και μάλιστα για φέτος έχουμε κάνει μια ανάλυση, που νομίζω δημοσιεύθηκε στο liberal, που δείχνει ότι το 2026 θα είναι έτος αντιμετώπισης αυτών των χωρών. Διότι όταν θα μειωθεί η ένταση με αυτές τις χώρες, θα μπορέσει να βελτιωθεί και η παγκόσμια οικονομία αλλά να αναπτυχθεί και να διαχυθεί η Τεχνητή Νοημοσύνη. 

Επίσης να σημειώσω ότι από το 2024 έκλεισε ένας οικονομικός κύκλος και από το 2025 μπήκαμε στον επόμενο, όπου κεντρικό ρόλο θα έχει η επανάσταση της Τεχνητής Νοημοσύνης. (Οι μακροχρόνιοι οικονομικοί κύκλοι διαρκούν περίπου 5,5 δεκαετίες, και ο τελευταίος ξεκίνησε τη δεκαετία του ’70 με την επανάσταση της πληροφορικής). 

Συνεπώς, οι επόμενες δύο δεκαετίες θα είναι δεκαετίες σημαντικών αλλαγών για να μπορέσουμε να προσαρμοστούμε σε νέα δεδομένα.