Μύθοι και Αλήθειες για το φαινόμενο του Φθορισμού στα Διαμάντια

Περίπου το ένα τρίτο των φυσικών διαμαντιών εμφανίζει κάποιο βαθμό φθορισμού

Του Γιώργου Σπυρομήλιου *

Ο φθορισμός των διαμαντιών αποτελεί ένα από τα πιο συζητημένα αλλά και παρεξηγημένα χαρακτηριστικά τους. Παρότι συχνά θεωρείται αρνητικό στοιχείο, στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα φυσικό φαινόμενο που υπό συγκεκριμένες συνθήκες μπορεί να επηρεάσει θετικά τόσο την εμφάνιση όσο και την εμπορική τους αξία.

Τι είναι ο φθορισμός;
Όταν ο όρος «φθορισμός» εμφανίζεται σε αναφορές ταξινόμησης διαμαντιών η στο διαδίκτυο, συνήθως αφήνει τους περισσότερους αγοραστές μπερδεμένους. Τι ακριβώς είναι ο φθορισμός και θα πρέπει να επηρεάζει την επιλογή σας κατά την αγορά ενός διαμαντιού; Η αλήθεια είναι ότι οι περισσότεροι άνθρωποι παρερμηνεύουν τον φθορισμό, ο οποίος αποτελεί ένα από τα πιο σύνθετα και μαγευτικά χαρακτηριστικά του φυσικού διαμαντιού. Ο ενημερωμένος αγοραστής μπορεί να αξιοποιήσει τον φθορισμό για να αποκτήσει ομορφιά, σπανιότητα, ακόμη και οφέλη στην τιμή.

Ο φθορισμός δεν αποτελεί επεξεργασία ή βελτίωση. Είναι ένα φυσικό χαρακτηριστικό που αντικατοπτρίζει τη γεωλογική ιστορία ενός διαμαντιού και πολλές φορές μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν δείκτης  ορυκτής προέλευσης.

Φθορισμός ονομάζεται η ιδιότητα ορισμένων διαμαντιών να εκπέμπουν ορατό φως όταν εκτεθούν σε υπεριώδη ακτινοβολία (UV). Το φως αυτό, συνήθως μπλε, παύει να εκπέμπεται αμέσως μόλις απομακρυνθεί η πηγή υπεριώδους ακτινοβολίας, γεγονός που διαφοροποιεί τον φθορισμό από τον φωσφορισμό, φαινόμενο αρκετά σπάνιο στα ορυκτά διαμάντια.

Σε επιστημονικό επίπεδο, το φαινόμενο οφείλεται σε ατέλειες του κρυσταλλικού πλέγματος του διαμαντιού και στην παρουσία ιχνοστοιχείων, αζώτου, βορίου αλλά και αλουμίνιού.  Κατά την απορρόφηση υπεριώδους ενέργειας, τα ηλεκτρόνια διεγείρονται και επανεκπέμπουν μέρος της ενέργειας ως ορατό φως.

Περίπου το ένα τρίτο των φυσικών διαμαντιών εμφανίζει κάποιο βαθμό φθορισμού. Το συνηθέστερο χρώμα είναι το μπλε αλλά σπανιότερα συναντώνται κίτρινος, λευκός, πράσινος, πορτοκαλί αλλά και κόκκινος φθορισμός.
Τα γεμολογικα εργαστήρια κατατάσσουν τον φθορισμό σε πέντε βαθμίδες έντασης: None, Faint, Medium, Strong και Very Strong. Η ταξινόμηση αυτή βασίζεται σε εργαστηριακή παρατήρηση υπό ελεγχόμενες συνθήκες υπεριώδους φωτισμού.

Η επίδραση του φθορισμού στην εμφάνιση του διαμαντιού εξαρτάται άμεσα από την ένταση της υποκίτρινης χροιάς του. Σε διαμάντια ένταση χροιάς I και προς τα κάτω ο μπλε φθορισμός μπορεί να εξουδετερώσει οπτικά την κιτρινωπή απόχρωση, κάνοντάς τα να φαίνονται πιο λευκά στο φυσικό φως.
Αντίθετα, σε διαμάντια υψηλής χρωματικής καθαρότητας (D–F), ο ισχυρός φθορισμός θεωρείται συχνά ανεπιθύμητος, καθώς ένα μικρό ποσοστό αυτών μπορεί να παρουσιάσει γαλακτώδη ή λιπαρή όψη, μειώνοντας τη λάμψη και τη διαφάνειά τους. Το ποσοστό αυτό είναι εξαιρετικά χαμηλό και δεν δικαιολογεί τον μύθο ότι τα διαμαντικά που φέρουν φθορισμό είναι χαμηλότερης ποιότητας.
Σημαντικό ρόλο παίζει και η ψυχολογία του καταναλωτή. Οι μύθοι γύρω από τον φθορισμό οδηγούν συχνά σε αδικαιολόγητη απόρριψη ποιοτικών διαμαντιών. Η σωστή ενημέρωση και ο οπτικός έλεγχος στο φυσικό φως είναι καθοριστικοί.

Πότε πρωτοεμφανίστηκε ο φθορισμός;
Ο φθορισμός ξεκίνησε να μας απασχολεί όταν ανακαλύφθηκε μεγάλη ποσότητα φθοριζόντων διαμαντιών στο ορυχείο Premier στη Νότια Αφρική. Από εκεί προέκυψε ο όρος «premier» για να περιγραφούν τα ανοιχτόχρωμα κίτρινα διαμάντια με έντονο μπλε φθορισμό. Ομοίως, ο όρος «jager» αναφερόταν σε διαμάντια από το ορυχείο Jagerfontein, επίσης στη Νότια Αφρική, τα οποία παρήγαγαν υψηλό ποσοστό άχρωμων πετρών με έντονο φθορισμό. Αυτά τα διαμάντια ήταν γνωστά ως «μπλε-λευκά» ( Blue Blanc ) και είχαν υψηλότερη τιμή λόγω της επικρατούσας πεποίθησης ότι ο φθορισμός πρόσθετε αξία στα διαμάντια υψηλότερου χρώματος. Ωστόσο, οι θετικές συσχετίσεις που συνδέονταν με τον όρο «μπλε-λευκό» άρχισαν να διαβρώνονται όταν το εμπόριο άρχισε να πουλάει διαμάντια χαμηλότερου χρώματος με την ετικέτα «μπλε-λευκό». Στην Ελληνική αγορά συναντάμε συχνά τον όρο Blue-Blanc, για διαμάντια που πωλήθηκαν μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του 1970. Τα διαμάντια αυτά ήταν συνήθως υποκίτρινα με έντονο φθορισμό που μασκαριζε την υποκίτρινη χροιά τους και υπήρξαν αρκετά δημοφιλή αφενός λόγω της ελκυστικότερης τιμής τους λόγω της πραγματικής χροιάς τους, αφετέρου λόγω της ονομασίας τους που τους χάριζε Γαλλική φινέτσα.

Η αρνητική άποψη για τον φθορισμό ξεκίνησε όταν αποκαλύφθηκε ότι τα εργαστήρια στη Νότια Κορέα υπερεκτιμούσαν το χρώμα των φθοριζόντων πετρών στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Οι τοπικοί καταναλωτές συνειδητοποίησαν ξαφνικά ότι οι πέτρες τους ήταν υπερεκτιμημένες και σταμάτησαν να αγοράζουν φθορίζουσες πέτρες.
Ακριβώς το ίδιο συνέβη όταν αποκαλύφθηκε ότι το Αμερικανικό εργαστήριο υπερεκτιμούσε για αρκετά χρόνια τα διαμάντια που έφεραν το φαινόμενο του φθορισμού έως και 3 χρωματικές κατηγορίες λόγω χρήσης λαμπτήρων με ισχυρό UV κατά την διαδικασία της εξέτασης.
Περίπου την ίδια εποχή, άρχισε να κυκλοφορεί στην αγορά μεγάλος όγκος διαμαντιών που έφεραν το φαινόμενο του φθορισμού, κυρίως από ορυχεία στη Ρωσία.

Τελικά είναι ο φθορισμός διαμαντιών καλός ή κακός;
Ο φθορισμός δεν είναι ελάττωμα. Η δομική ακεραιότητα του διαμαντιού παραμένει ανεπηρέαστη από τον φθορισμό. Ο φθορισμός αναδύεται φυσικά από το διαμάντι, αντιπροσωπεύοντας την περίπλοκη και σαγηνευτική διαδικασία σχηματισμού του. Μερικοί συλλέκτες και γνώστες τον αναζητούν ακόμη και για τη σπανιότητά του και την οπτική του γοητεία, ειδικά όταν λάμπει έντονα κάτω από υπεριώδη ακτινοβολία, κάνοντας το διαμάντι να φαίνεται σχεδόν ζωντανό.

Εδώ και αρκετό καιρό εμφανίζεται συχνά το φαινόμενο του ημιμόνιμου όπως το έχουμε ονοματίσει στο εργαστήριο. Στα κέντρα περιποίησης νυχιών χρησιμοποιούν λάμπες υπεριώδους ( UV ) για να στεγνώσουν τα βαμμένα νύχια των κυριών. Πολλές φορές οι κυρίες φορούν τα δαχτυλίδια τους και όπως είναι φυσικό το υπεριώδες φως εξιτάρει κάποια από τα διαμάντια που είναι δεμένα στο κόσμημα και τα κάνει να φαίνονται συνήθως μπλε.

Συμπερασματικά, ο φθορισμός των διαμαντιών είναι ένα ξεχωριστό φυσικό χαρακτηριστικό που αποκαλύπτει μια επιπλέον ιστορία για το πετράδι και τον φυσικό σχηματισμό του. Η παρουσία φθορισμού στα διαμάντια γενικά δεν θα πρέπει να σας εμποδίζει να τα αγοράσετε, αλλά μπορεί στην πραγματικότητα να σας πείσει να αγοράσετε ένα. Η σωστή αξιολόγηση πρέπει να γίνεται σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά του διαμαντιού. Με γνώση και εμπειρία, μπορεί να μετατραπεί σε σημαντικό πλεονέκτημα τόσο αισθητικά όσο και οικονομικά. Επομένως, την επόμενη φορά που θα ψωνίσετε για το τέλειο διαμάντι και θα δείτε την ένδειξη “Φθορισμός: Μεσαίο Μπλε” στην αναφορά ταξινόμησης διαμαντιών σας, μην διστάσετε. Αυτό το διαμάντι μπορεί να αποτελέσει μια εξαιρετική επιλογή για αυτόν ακριβώς τον λόγο. Ένα διαμάντι πρέπει πάντα να το βλέπουμε αυτοπροσώπως και όχι να το κρίνουμε μόνο με βάση μια γεμολογική αξιολόγηση ή μια φωτογραφία.

Σε κανονικές συνθήκες φωτισμού, ο φθορισμός είναι αόρατος στους παρατηρητές, συμπεριλαμβανομένων των επαγγελματιών γεμολόγων. Μια απαλή αλλά μερικές φορές δραματική φωταύγεια γίνεται ορατή μόνο υπό το υπεριώδες φως. Ο μπλε φθορισμός του διαμαντιού μπορεί στην πραγματικότητα να έχει θετικό οπτικό αποτέλεσμα σε κανονικές συνθήκες φωτισμού και αυτό το θετικό αποτέλεσμα είναι ακόμη πιο αισθητό σε διαμάντια που έχουν χαμηλότερες χρωματικές ποιότητες που κυμαίνονται από την χροιά έντασης I και προς τα κάτω. Δεδομένου ότι το μπλε είναι το συμπληρωματικό χρώμα του κίτρινου, ένα διαμάντι με αχνή κίτρινη απόχρωση μπορεί να φαίνεται πιο λευκό ή πιο άχρωμο όταν το βλέπουμε από ψηλά. Εξαιτίας αυτού, τα μεσαία έως έντονα φθορίζοντα διαμάντια μπορούν να φαίνονται πιο ελκυστικά από τα μη φθορίζοντα διαμάντια που μοιράζονται την ίδια χρωματική ποιότητα.

Το ηλιακό φως περιέχει υπεριώδεις ακτίνες, επομένως θεωρητικά, ο φθορισμός των διαμαντιών μπορεί να ενεργοποιηθεί σε εξωτερικούς χώρους. Ωστόσο, στην πράξη, ο φθορισμός σχεδόν ποτέ δεν είναι αισθητός στο καθημερινό ηλιακό φως. Η ένταση της υπεριώδους ακτινοβολίας στο φυσικό φως της ημέρας είναι πολύ ασθενέστερη από αυτή μιας μιας γεμολογικής λάμπας UV, πράγμα που σημαίνει ότι οποιαδήποτε φθορίζουσα αντίδραση είναι στην καλύτερη περίπτωση ανεπαίσθητη και συνήθως αόρατη με γυμνό μάτι. Ακόμα και τα διαμάντια με ισχυρό ή πολύ ισχυρό φθορισμό θα φαίνονται εντελώς φυσιολογικά σε εξωτερικούς χώρους.

Εδώ και κάποια χρόνια επικρατεί η άποψη ότι ο φθορισμός μπορεί να κάνει ένα διαμάντι να φαίνεται «γαλακτώδες» ή «ελαιώδες». Ωστόσο, παρόλο που ορισμένοι συμμερίζονται αυτήν την ανησυχία, η επιστημονική μελέτη του φθορισμού αποκάλυψε ότι λιγότερο από το 0,2% των φθοριζόντων διαμαντιών εμφανίζουν αυτή τη θολότητα, και ακόμη και τότε, συχνά οφείλεται σε άσχετα εσωτερικά χαρακτηριστικά, παρά στον ίδιο τον φθορισμό. Η θολότητα του φθορίζοντος διαμαντιού είναι ένα εξαιρετικά σπάνιο φαινόμενο.

Author: *Γιώργος Σπυρομήλιος (διεθνής γεμολόγος, αδαμαντολόγος, εκτιμητής, συγγραφέας, και ιδρυτής του ανεξάρτητου εργαστηρίου IGLcert), CDG, IMJVA, NAJA.